Dode IJzerwandelroute

Ik start de wandeling het liefst in Roesbrugge. De route heeft vandaag twee officiële startplaatsen, maar hier vind ik de parking praktischer en sta je meteen vlak bij de IJzer.

Het dorp oogt nu rustig, maar kende vroeger een heel andere dynamiek. Door zijn ligging aan een bevaarbaar deel van de IJzer en op belangrijke verbindingen door de Westhoek groeide Roesbrugge uit tot een centrum van handel en nijverheid. Goederen en reizigers passeerden hier tussen onder meer Veurne, Diksmuide, Nieuwpoort en plaatsen over de Franse grens.

Ook tijdens de Eerste Wereldoorlog bleef het dorp druk. Roesbrugge lag achter de geallieerde linies en bood onderdak aan militairen, stafdiensten en vluchtelingen. In en rond het dorp verschenen tijdelijke militaire voorzieningen en medische posten, waardoor Roesbrugge tijdens de oorlog veel levendiger was dan het rustige grensdorp van vandaag. Dat verleden maakt het contrast met de stilte van vandaag alleen maar groter.

Zodra je Roesbrugge achter je laat, verandert de sfeer snel. Een onverhard pad volgt eerst de IJzer en trekt daarna tussen de velden richting de Zwijnbeek. Voor mij blijft dit het mooiste deel van de wandeling.

Ongeveer twee kilometer lang wandel je dicht bij water en grens, met vooral groen en open ruimte rondom je. Op verschillende plaatsen kun je even zitten en gewoon van de stilte genieten. Tijdens mijn wandeling kwam ik hier zelfs een ree tegen. We schrokken allebei en een paar seconden later was het dier alweer tussen het groen verdwenen.

Dit is het stuk dat voor mij het karakter van de Dode IJzer bepaalt: geen grote bezienswaardigheid, maar wel een landschap waar je vanzelf wat trager gaat wandelen.

Na het rustige grenslandschap gaat de route via een verhard stuk richting Haringe, de tweede officiële startplaats. Het dorp wordt al in 899 vermeld en heeft ondanks zijn kleine schaal een opvallend gelaagde geschiedenis.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog waren hier in 1917 de 62nd en 63rd Casualty Clearing Stations actief. Zij gebruikten de huidige Haringhe (Bandaghem) Military Cemetery, waar vandaag 772 Commonwealth-militairen uit de Eerste Wereldoorlog begraven liggen. De bijnaam Bandaghem speelde met het Engelse 'bandage' en de Vlaamse plaatsnaamuitgang '-gem'.

Haringe is daarnaast sterk verbonden met de geschiedenis van de blauwers: smokkelaars die goederen over de Belgisch-Franse grens brachten en daarbij de kommiezen, de douaniers, probeerden te ontwijken. In het dorp herinnert het beeld van Karel de Blauwer nog altijd aan die lokale smokkelverhalen.

Bij de Sint-Martinuskerk in Haringe neem ik graag even de tijd voor de begraafplaats voordat de route opnieuw richting Roesbrugge draait. Onderweg passeer je enkele kleine kapelletjes en wisselen verharde stukken opnieuw af met het rustige landschap van de IJzervallei.

Terug in Roesbrugge loont ook een korte omweg langs de Sint-Martinuskerk en het nabijgelegen kerkhof, waar nog graven van oud-strijders te vinden zijn. Daarna ben je snel opnieuw aan de IJzer en de startplaats.

Wie de wandeling nog wat wil verlengen, kan vanuit Roesbrugge eenvoudig verder langs het water. Zowel in Roesbrugge als in Haringe zijn er bovendien mogelijkheden om de wandeling af te sluiten met iets te drinken of te eten.