Natte Broekenroute

De wandeling start aan het Landschapsbelevingscentrum De Handzamevallei, op de plaats waar vroeger de vrouwenabdij Hemelsdale stond. De abdij werd in 1578 verwoest tijdens de godsdiensttroebelen. De zusters trokken naar Brugge en het klooster werd in Werken niet meer heropgebouwd.

Van daar wandel je richting de Kruisstraatmolen. Kortemark telde vroeger tientallen molens. De oorspronkelijke molen op deze plaats dateerde uit 1876, maar werd aan het einde van de Eerste Wereldoorlog vernield. In 1921 kwam er opnieuw een staakmolen, opgebouwd met onderdelen van de Sneppemolen uit Torhout.

Even verder bereik je de Steenstraat, een oude verkeersas die teruggaat op de Romeinse verbinding tussen Cassel en Aardenburg. Na het oversteken verdwijnen de huizen snel achter je en trek je de velden in. Bij helder weer zie je in de verte de IJzertoren boven het landschap uitkomen.

Wanneer je opnieuw bij de Steenstraat komt, passeer je een oud schippershuisje uit 1899. Schippers die op de Handzamevaart werkten, konden hier overnachten. Hun platbodems werden vroeger vaak door mensen of paarden voortgetrokken en alleen bij gunstige wind werd gezeild.

Daarna begint het open deel van de wandeling door de Broeken van Werken en Zarren. De lage graslanden, grachten en brede uitzichten bepalen hier het landschap. In natte periodes kan een deel van de vallei onder water komen te staan, precies het karakter waaraan deze route haar naam dankt.

De Handzamevaart speelde eeuwenlang een belangrijke rol voor de streek. Ze zorgde niet alleen voor de afwatering van de vallei, maar werd ook gebruikt voor het vervoer van goederen. Toen de waterloop steeds moeilijker bevaarbaar werd, moesten goederen vaker in Werken worden overgeladen voor verder transport over land.

Wanneer Werken opnieuw dichterbij komt, zie je naast de Sint-Martinuskerk de Hoge Andjoen. Deze middeleeuwse motte behoort tot de best bewaarde van Vlaanderen. Het oorspronkelijke mottekasteel bestond uit een opgehoogd opperhof en een lager neerhof, omgeven door grachten. De naam wordt lokaal in verband gebracht met ‘andjoen’, het dialectwoord voor ui, naar de verschillende lagen van de heuvel.

Verderop bereik je het pompgemaal van Werken. Het regelt het waterpeil in de Broeken en helpt de vallei droog te houden wanneer dat nodig is. Van bij het gemaal krijg je nog eens een breed zicht over het gebied waar je net doorheen wandelde.

Daarna loopt de route opnieuw door de Broeken richting Barisdamstraat. De naam verwijst naar een oude plaats langs de Handzamevaart waar goederen werden overgeladen. Bij de Barisdamhoeve lag vroeger een versterkte site en later een klein kasteel. Dat werd rond het midden van de 19de eeuw afgebroken en vervangen door een hoeve, die tijdens de Eerste Wereldoorlog zwaar beschadigd raakte en nadien opnieuw werd opgebouwd.

Op de terugweg naar de dorpskern passeer je het voormalige gemeentehuis, het oorlogsmonument en een oude roepsteen. Vanaf zo'n steen werden vroeger berichten aan de inwoners meegedeeld, vaak na de zondagsmis.

Daarna kom je bij de Sint-Martinuskerk. Op deze plaats stond al in de vroege middeleeuwen een kerk. Door de eeuwen heen werd ze meermaals vernield en heropgebouwd. De kerk die na de Eerste Wereldoorlog in 1928 werd ingewijd, bleef ook tijdens de Tweede Wereldoorlog niet gespaard.

Op 22 oktober 1941 werd boven Werken een Britse bommenwerper neergeschoten. De zes bemanningsleden kwamen om het leven en werden bij de kerk begraven. In juli 1943 werd de dorpskern opnieuw getroffen, ditmaal door geallieerde bombardementen, waarbij de kerk volledig uitbrandde. Tussen 1947 en 1950 werd ze heropgebouwd en in 1950 opnieuw in gebruik genomen. Van hieruit is het nog maar een kort stuk terug naar het vertrekpunt.